Bibliotheken spelen een belangrijke rol in een inclusieve samenleving. Iedereen moet toegang hebben tot boeken, informatie en cultuur. Maar hoe zorg je ervoor dat ook mensen met een visuele beperking optimaal gebruik kunnen maken van jouw dienstverlening?

In deze blog ontdek je hoe je een toegankelijke bibliotheek creëert voor slechtzienden en welke hulpmiddelen kunnen helpen om lezen toegankelijk te houden.

Meer dan 180.000 Belgen kampen met een verlies van zicht. Een visuele beperking hoeft echter geen drempel te zijn om te genieten van boeken, tijdschriften of informatie. Toch ervaren veel slechtziende bibliotheekbezoekers moeilijkheden wanneer teksten te klein zijn of onvoldoende contrast bevatten.

Tegelijkertijd groeit deze doelgroep. Door de vergrijzing krijgen steeds meer mensen te maken met verminderd zicht, ook als zij geen officiële visuele beperking hebben.

Een toegankelijke bibliotheek zorgt ervoor dat iedereen zelfstandig gebruik kan maken van het aanbod, ongeacht leeftijd of visuele mogelijkheden.

Voordelen voor bibliotheken

• Vergroot de toegankelijkheid van de dienstverlening
• Ondersteunt het inclusiebeleid van gemeente of stad
• Bereikt een bredere doelgroep
• Verhoogt de zelfstandigheid van bezoekers
• Versterkt de maatschappelijke rol van de bibliotheek

Toegankelijkheid begint niet bij technologie, maar bij bewustwording.

Stel jezelf eens de vraag: “Kunnen bezoekers met een visuele beperking zelfstandig gebruikmaken van onze bibliotheek?”

Vaak maken kleine aanpassingen al een groot verschil.

1. Zorg voor goede verlichting: Voldoende verlichting in leeshoeken en werkplekken verhoogt het leescomfort aanzienlijk. Zeker voor bezoekers met verminderd zicht is licht vaak bepalend voor de leesbaarheid van teksten.
2. Denk na over duidelijke signalisatie: Grote letters, voldoende contrast en een duidelijke bewegwijzering maken de bibliotheek toegankelijker voor iedereen.
3. Informeer bezoekers over alternatieve leesvormen: Veel bibliotheekgebruikers kennen de mogelijkheden van luisterboeken of leeshulpmiddelen niet. Door deze actief onder de aandacht te brengen, help je bezoekers sneller de juiste oplossing te vinden.
4. Voorzie hulpmiddelen in de bibliotheek: Met een beperkt aantal technologische hulpmiddelen kan een bibliotheek haar dienstverlening aanzienlijk uitbreiden.

Er bestaan verschillende technologische oplossingen waarmee bezoekers zelfstandig kunnen blijven lezen. Door deze aan te bieden maak je het voor een ruime doelgroep mogelijk de actualiteit te volgen, boeken te lezen of zich te informeren.

Een optische loep is een laagdrempelige oplossing voor bezoekers die af en toe vergroting nodig hebben bij het lezen van kortere teksten.

Elektronische loepen bieden een krachtigere vergroting en laten gebruikers kleuren en contrasten aanpassen. Hierdoor worden ook langere teksten comfortabel leesbaar.

Niet elke bezoeker is in staat om boeken te lezen met vergroting. Luisterboeken bieden dan een toegankelijk alternatief.

Via een Daisybox kunnen gebruikers eenvoudig toegang krijgen tot gesproken boeken en publicaties. In combinatie met de Luisterpuntbibliotheek ontstaat zo een volwaardig alternatief voor de klassieke manier van lezen.

Moderne voorleestoestellen kunnen gedrukte teksten fotograferen en onmiddellijk voorlezen.

Hiermee krijgen erg slechtziende of blinde bezoekers ook toegang tot:

• krantenartikelen
• brochures
• formulieren

• informatiebladen
• documenten van de bibliotheek

Een hulpmiddel plaatsen is slechts een eerste stap. De grootste impact ontstaat wanneer toegankelijkheid deel uitmaakt van de dagelijkse werking van de bibliotheek.

Steeds meer bibliotheken zetten daarom in op:

• communicatie rond toegankelijk lezen
• informatiesessies voor bezoekers
• demonstraties van leeshulpmiddelen
• opleidingen voor medewerkers
• samenwerking met organisaties voor mensen met een visuele beperking

Zo groeit toegankelijkheid uit tot een zichtbaar onderdeel van de dienstverlening.

Bibliotheekmedewerkers krijgen regelmatig vragen zoals:

• "Bestaan er hulpmiddelen om grotere letters te krijgen?"
• "Kan ik boeken ook beluisteren?"
• "Hoe lees ik nog een krant als de letters te klein worden?"

Door medewerkers vertrouwd te maken met de beschikbare oplossingen, kunnen zij bezoekers sneller doorverwijzen en beter ondersteunen.

Juist daarin ligt een belangrijke maatschappelijke meerwaarde voor bibliotheken.

Wil je ontdekken hoe jouw bibliotheek mensen met een visuele beperking beter kan ondersteunen?

Neem dan contact op met onze project verantwoordelijke, Camille Sanders en plan een persoonlijk gesprek.

Een toegankelijke bibliotheek begint bij bewustwording. Goede verlichting, duidelijke signalisatie, informatie over luisterboeken en de beschikbaarheid van leeshulpmiddelen kunnen al een groot verschil maken. Daarnaast is het belangrijk dat medewerkers weten welke ondersteuning mogelijk is, zodat zij bezoekers gericht kunnen helpen.

Dat hangt af van de behoeften van je bezoekers. Veel bibliotheken kiezen voor een combinatie van:

• optische loepen;
• elektronische loepen;
• Daisy-spelers voor luisterboeken;
• voorleestoestellen die gedrukte tekst omzetten naar spraak.

Zo kunnen bezoekers zelf kiezen welke oplossing het beste aansluit bij hun situatie.

Sommige hulpmiddelen kunnen uitgeleend worden, afhankelijk van het type toestel en de praktische afspraken binnen de bibliotheek. Voor bepaalde oplossingen is het belangrijk om vooraf na te denken over registratie, ondersteuning en gebruiksgemak voor de ontlener.

Een optische loep werkt zonder elektriciteit en is eenvoudig in gebruik. Ze is ideaal voor korte leestaken en voor mensen wiens zicht nog vrij goed is. Een elektronische loep biedt meer vergroting en extra functies zoals kleurcontrasten en helderheidsinstellingen. Daardoor is langdurig lezen vaak comfortabeler, ook bij een verder gevorderd zichtverlies.

Via de Luisterpuntbibliotheek krijgen personen met een leesbeperking toegang tot een uitgebreid aanbod luisterboeken en gesproken lectuur. Met een Daisy-speler kunnen zij deze boeken eenvoudig beluisteren, ook zonder kennis van smartphones of apps.

Nee. Ook senioren, mensen met verminderd zicht door ouderdom en bezoekers die tijdelijk moeite hebben met lezen kunnen baat hebben bij toegankelijke voorzieningen en leeshulpmiddelen.

Nee. De meeste hulpmiddelen zijn gebruiksvriendelijk ontworpen. Een basiskennis van de beschikbare oplossingen is vaak voldoende om bezoekers wegwijs te maken of door te verwijzen naar de juiste ondersteuning.

Je kunt hulpmiddelen zichtbaar opstellen in de bibliotheek, vermelden op je website, opnemen in nieuwsbrieven of voorstellen tijdens activiteiten. Ook demonstratiemomenten en infosessies helpen om het aanbod bekend te maken.

Ja. Een demonstratie geeft bezoekers de kans om hulpmiddelen zelf uit te proberen en vragen te stellen. Dit verlaagt de drempel om nieuwe oplossingen te ontdekken en zorgt voor meer bewustwording rond toegankelijk lezen.

Veel bibliotheken combineren verschillende initiatieven:

• samenwerking met de Luisterpuntbibliotheek;
• demonstraties van leeshulpmiddelen;
• infosessies voor bezoekers;
• ondersteuning van slechtziende ontleners;
• aandacht voor toegankelijkheid binnen het bredere inclusiebeleid.

Een toegankelijke bibliotheek:

• bereikt meer inwoners;
• versterkt haar maatschappelijke rol;
• ondersteunt het lokale inclusiebeleid;
• verhoogt de zelfstandigheid van bezoekers;
• toont dat iedereen welkom is, ongeacht leeftijd of beperking.

Een bibliotheek toegankelijk maken voor slechtzienden kan door te investeren in goede verlichting, duidelijke bewegwijzering, luisterboeken, vergrotingshulpmiddelen en voorleestechnologie. Ook het informeren van bezoekers en medewerkers over beschikbare ondersteuning speelt een belangrijke rol.